DİSK #COP31 için Antalya’da Türkiye işçi sınıfının sesini yükseltiyor!

in Basın Açıklamaları, DİSK'ten, Uluslararası İlişkiler / on 10 Kasım 2026 at 16:13 /

DİSK, Adil Geçiş Sosyal Politika Önerilerini, #COP31 zirvesinin toplandığı Antalya’daki bir basın konferansı ile ilan etti.

10 Kasım 2026 Salı günü Döşemealtı Belediyesi Yeşilyaprak Kültür Merkezi’nde düzenlenen basın konferansı DİSK Genel Sekreteri Tayfun Görgün’ün açış konuşması ile başladı.

Ardından Genel Başkanımız Arzu Çerkezoğlu, DİSK’in Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri’ni sundu.

Dünyanın farklı ülkelerinden ITUC ve ETUC üyesi sendikalardan sendikacılar da bizimleydi. 23 ülkeden konuklarımızı ağırladığımız basın toplantısında Kanada Quabec İşçi Federasyonu (FTQ) Genel Sekreteri Oliver Carriere ve ITUC-Afrika İklim Değişikliği Adil Geçiş ve İşçi Sağlığı İş Güvenliği Program Koordinatörü Rhoda Boateng konuşmalarını yaptılar.

Genel Başkanımızın konuşmasından satır başları:

İzmir Aliağa’da HABAŞ demir çelik fabrikasında meydana gelen patlamada gelen son bilgilere göre 17 işçi kardeşimiz yaşamını yitirdi. Yaşamını yitiren işçi kardeşlerimizin ailelerine başsağlığı, yaralılara acil şifalar diliyoruz. Önlenebilir olduğu halde önlenmeyen, göz göre göre gelen işçi ölümleri kaza değil cinayettir.

(…)

Dünya iklim krizini konuşmak için Antalya’da toplanıyor. Biz de bugün buradayız; çünkü bu krizin bedelini kimin ödediğini, kimin ödemesi gerektiğini bir kez daha hatırlatmak istiyoruz.

Son 11 yıl, modern ölçüm tarihinin en sıcak 11 yılı olarak kayıtlara geçti. Sel, kuraklık, orman yangını ve fırtına gibi aşırı hava olaylarının sıklığı ve şiddeti her geçen yıl artıyor. İklim krizi artık bir gelecek senaryosu değil, insanlığın bugün karşı karşıya olduğu en ciddi tehditlerden biridir.

Kapitalizmin durmaksızın büyüme hırsı nedeniyle iklim krizi yalnızca bir çevre sorunu değil, aynı zamanda bir sistem sorunudur. Sermaye büyümek için doğayı ve enerji kaynaklarını sınır tanımadan tüketir. Türkiye’de de termik santraller için ormanlar kesiliyor, tarım arazileri ve su kaynakları maden ve enerji şirketlerine tahsis ediliyor, akarsular hidroelektrik santraller için hapsediliyor, dünya genelinde ise fosil yakıt şirketleri onlarca yıldır rekor karlar elde etmeye devam ediyor.

İklim krizi, herkesi eşit biçimde etkilemiyor. Sermayenin kar oranları küresel ısınmadan çoğu zaman dolaylı ve gecikmeli biçimde etkilenirken, işçi sınıfı hem krizin doğrudan fiziksel sonuçlarına hem de krizle mücadele adına alınan veya alınmayan kararların bedeline en önce ve en ağır biçimde maruz kalıyor.

İşçiler için iklim krizinin sonuçlarının ne kadar yıkıcı olduğunu ne yazık ki çok yakın bir zamanda tecrübe ettik. Bundan iki hafta önce, COP31’in toplanacağı Antalya’da, Kepez’deki bir şantiyede hortum, işçilerin kaldığı konteynerleri paramparça etti. Gün boyu inşaatta çalışan, geceyi bir konteynerde geçirmek zorunda bırakılan dört işçi kardeşimizi saygıyla anıyoruz.

Bu bir doğa olayı değildi. İklim krizinin, güvencesizliğin ve maliyet hesabının faturasının işçinin canına kesildiği bir iş cinayetiydi. Ve bu acı, iklim krizinin bugün işçiler için ne anlama geldiğini bütün gerçekliğiyle gösteriyor.

Kriz yalnızca işyerinde de vurmuyor. Kuraklık gıda fiyatlarını, enerji krizleri elektrik ve ısınma faturalarını artırıyor. Yüksek enflasyon ve eriyen ücretlerle zaten geçinemeyen milyonlarca işçi ailesi için iklim krizi, hayat pahalılığını katlayan bir çarpana dönüşüyor.

Değerli konuklar,

Adil geçiş sendikal mücadelelerin içinden gelişen bir taleptir. Gerekçesi açıktır: ILO’nun hesaplamalarına göre, geçiş sürecinde, karbon yoğun enerji üretimi, sanayi, ulaştırma ve tarım-ormancılık gibi alanlarda yaklaşık 6 milyon iş kaybolurken, yeni sektörlerde 24 milyon iş yaratılması öngörülüyor. Ancak yaratılacak yeni işlerin kendiliğinden insana yakışır, sendikalı ve güvenceli olacağının hiçbir garantisi yoktur.

Bu nedenle iklim krizi, sadece bir çevre meselesi değil, aynı zamanda bir emek meselesi, bir gelir dağılımı meselesi ve nihayetinde bir sınıf meselesidir.

Dönüşümün işçi sınıfının ihtiyaçları görmezden gelinerek uygulanması halinde, iklim krizini önlemeye çalışırken yeni bir işsizlik ve güvencesizlik dalgası ve nihayetinde daha büyük bir bölüşüm krizi yaratılacaktır. Bu nedenle dönüşümün adil bir biçimde gerçekleşmesi hayati önem taşımaktadır.

Adil geçiş, işçilerin dönüşümün sonuçlarına karşı korunmasından ibaret değildir. İşçiler ve sendikalar, dönüşümün ne zaman, nasıl ve hangi koşullarda gerçekleşeceğine ilişkin kararların da tarafı olmalıdır.

Öte yandan dönüşümün maliyetini kimin karşılayacağı da önemli bir meseledir.

Dönüşümün maliyeti işçinin ücretinden ve tükettiği temel mallardan değil, fosil yakıt şirketlerinin, otomotiv devlerinin ve karbon yoğun sanayi tekellerinin karından ve servetinden karşılanmalıdır.

Bu adaletsizlik yalnızca ulusal ölçekte değil, küresel ölçekte de kendini gösteriyor. Bugünkü iklim krizinin tarihsel sorumluluğu, sanayi devriminden bu yana atmosfere en çok karbon salan gelişmiş ülkelere aittir.

Ancak bu ülkeler, kendi zenginliklerini inşa ederken yarattıkları krizin faturasını ödemek yerine, bu sorumluluktan sistematik olarak kaçınıyor. İklim finansmanı taahhütleri her COP toplantısında yeniden verilip her seferinde yeterince yerine getirilmiyor. Sağlanan destek de gelişmekte olan ülkeleri daha fazla borçlandıran kredi biçiminde geliyor.

Kısacası iklim adaleti hem sınıfsal hem de uluslararası bir adalet meselesidir.

Türkiye Hükümeti İklim Krizinin İşçiler Üzerindeki Etkilerini Görmezden Geliyor

Türkiye hükümetinin bugüne kadarki adımlarına bakıldığında, yeşil dönüşüm konusunda söylem düzeyinde kalan, işçi sınıfının ihtiyaçlarını göz ardı eden bir tutum sergilediği görülüyor.

İklim stratejilerinde, eylem planlarında, İklim Kanunu’nda “adil geçiş” kelimesi geçiyor. Ama iş ve gelir güvencesi, toplu pazarlık, sendikaların karar süreçlerine katılımı, işçi sağlığı ve iş güvenliği, sektörel ve bölgesel geçiş planları, dönüşümün maliyetini kimin ödeyeceği… Bu başlıkların hiçbirinde somut, denetlenebilir, yaptırımı olan tek bir düzenleme yok. 2022’deki İklim Şurası’nın kararları da bağlayıcı değil; sendikalar sürece gerçek anlamda katılmadı, izleyen bir mekanizma kurulmadı.

Kısacası adil geçiş, iktidarın belgelerinde bir söz olarak duruyor; çalışma hayatı için bir yol haritasına dönüşmüyor.

Değerli arkadaşlar,

COP31, adil geçişin genel bir ilke olmaktan çıkıp hangi haklarla, hangi kurumlarla ve hangi finansmanla hayata geçeceğinin konuşulacağı bir dönemeçtir.

Türkiye dünya kamuoyunun önünde iklim diplomasisine ev sahipliği yaparken kendi işçilerinin karşı karşıya olduğu riskleri görmezden gelemez. COP31, devletlerin ve büyük sermaye gruplarının vitrin taahhütlerini sıraladığı bir sahne olarak kalmamalıdır.

DİSK olarak iklim krizinin yükünün işçi sınıfının sırtına yıkılmasına izin vermeyeceğiz. Bizim için adil geçiş, Üretimin, mülkiyetin, enerjinin, bakımın ve bölüşümün demokratik ve ekolojik biçimde yeniden düzenlenmesidir. Bu dönüşümün öznesi işçiler, onların örgütleri ve yaşam alanları etkilenen topluluklardır.

Bu anlayışla hazırladığımız “DİSK Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri”ni bugün kamuoyuyla paylaşıyoruz. Belgenin tamamı elinizde. Şimdi sizlere elinizde bulunan DİSK’in İklim Krizine İlişkin Sosyal Politika Önerileri’ni 9 Ana başlık altında özetlemek istiyorum:

1.YEŞİL DÖNÜŞÜMÜN İTİCİ GÜCÜ OLARAK KAMUCULUK ANLAYIŞI BENİMSENMELİ, KAMU HİZMETLERİ YAYGINLAŞTIRILMALIDIR.

Dönüşüm piyasaya ve sermayenin kısa vadeli kâr hesabına bırakılırsa ne yeterince hızlı ne de adil olur. Enerjiden toplu ulaşıma, bakımdan sağlığa kadar kamu, adil geçişin yalnızca düzenleyicisi değil, doğrudan yatırımcısı ve güvenceli istihdamın yaratıcısı olmalıdır. Enerji bir meta değil, herkesin hakkı olan bir kamu hizmetidir.

2.ADİL GEÇİŞ SÜRECİNDE İŞÇİLERİN İŞLERİ KORUNMALIDIR.

Adil geçiş, kararlar alındıktan sonra işçiden yeni koşullara uyum sağlamasını beklemek değildir. Önce iş korunmalı; dönüşüm önceden öngörülmeli, işçiler aynı işyerinde ya da aynı sektörde eşdeğer işlere geçirilmelidir. Aksi halde “yeşil işler” söylemi bugünün işçisini dışarıda bırakır.

3.ADİL GEÇİŞ SÜRECİNDE İŞÇİLERİN GELİRLERİ KORUNMALIDIR.

Bugün dönüşümün faturası dolaylı vergilerle işçinin cebine kesiliyor; adil geçiş fonları ise çoğu zaman patronlara teşvik olarak dağıtılıyor. İşsizlik sigortası, kısa çalışma ödeneği, emeklilik ve sağlık güvencesi dönüşümden etkilenen işçiyi gerçekten koruyacak biçimde yeniden düzenlenmeli; Fonun kaynaklarını şirket kârları ve servet oluşturmalıdır.

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ İKLİM RİSKLERİNİ KAPSAYACAK ŞEKİLDE GENİŞLETİLMELİDİR.

ILO’ya göre dünyada 2,4 milyardan fazla çalışan iş başında aşırı sıcağa maruz kalıyor; ama İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bu risklere karşı açık bir düzenleme içermiyor. Aşırı sıcakta, selde, hava kirliliğinde işçinin ücret kaybı olmadan çalışmama hakkı ve işverenin bağlayıcı önlem alma yükümlülüğü yasal güvenceye kavuşturulmalıdır.

ÇALIŞMA HAYATINI DÜZENLEYEN MEVZUAT, DÖNÜŞÜM SÜRECİNE UYUMLU HALE GETİRİLMELİDİR.

Bugün çalışma mevzuatında, bir işyeri iklim politikaları nedeniyle kapandığında ya da küçüldüğünde işçiyi koruyacak tek bir özel hüküm yok; işveren “ekonomik gerekçe” ile işçiyi kapının önüne koyabiliyor. Adil geçiş, fesih korumasından tazminata, sendikal haklardan grev hakkına kadar bağlayıcı yasal güvencelere dönüşmelidir.

ADİL GEÇİŞ SÜRECİNDE GERÇEK SOSYAL DİYALOG SAĞLANMALI, SENDİKALAR MÜZAKERE VE KARAR SÜREÇLERİNİN ETKİN TARAFI OLMALIDIR.

Bilgilendirme ve danışma tek başına sosyal diyalog değildir; sendikalara yalnızca görüşü sorulan bir taraf muamelesi yapmak, adil geçişi kâğıt üzerinde bırakır. Sendikalar, etki değerlendirmelerinden fon dağıtımına kadar her aşamada oy hakkına sahip taraf olmalıdır.

TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ SAĞLANMALI, KADINLARI DÖNÜŞÜMÜN OLUMSUZ ETKİLERİNDEN KORUYACAK POLİTİKALAR HAYATA GEÇİRİLMELİDİR.

Kriz ve afet dönemlerinde ağırlaşan bakım yükü kadınları işgücü piyasasından uzaklaştırıyor; yeşil işler de erkek egemen bir alan olarak yeniden üretilme riski taşıyor. Eşitliğin açıkça hedeflenmediği hiçbir dönüşüm planı mevcut eşitsizlikleri yeniden üretmekten öteye geçemez.

KIRILGAN ÇALIŞAN KESİMLERİ İÇİN SOMUT GÜVENCELER SAĞLANMALIDIR.

Mevsimlik tarım işçileri, kuryeler, göçmenler, gençler ve kayıt dışı çalışanlar krizin yükünü en ağır biçimde taşıyor; ama kâğıt üzerinde kanun kapsamında olsalar bile temel haklardan fiilen yararlanamıyorlar. Bu nedenle güvenceler iş sözleşmesine bağlı olmayan, sosyal güvenlik temelli mekanizmalarla kurulmalıdır.

COP31’DE ADİL GEÇİŞ SOMUT TAAHHÜTLERE DÖNÜŞTÜRÜLMELİDİR.

COP30’da Belém’de kurulan mekanizma, Antalya’da takvimi, finansmanı ve izleme göstergeleriyle işler hale gelmezse kâğıt üzerinde kalır. Ev sahibi ve COP31 Başkanı olarak Türkiye, sendikaları resmi delegasyona ve müzakere süreçlerine dahil ederek işçi sınıfına karşı sorumluluğunu yerine getirmelidir.

Tüm bunların gerçekleştirilebilmesi için hayata geçirilecek en önemli adım kuşkusuz sendikal örgütlenmenin önündeki fiili ve yasal engellerin ortadan kaldırılması olacaktır.

Değerli basın emekçileri ve mücadele arkadaşlarım;

“DİSK Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri” başlıklı belge, adil geçişin hangi kamusal politikalar ve yasal düzenlemeler üzerine kurulması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Ancak adil geçiş yalnızca kamu politikalarıyla sınırlı bir alan değildir, sendikaların elindeki en temel araçlardan biri olan toplu pazarlığın da dönüşüm sürecinde işçilerin haklarını ve kazanımlarını koruyacak biçimde kullanılması gerekir. Yasa değişiklikleri zaman alabilir; hükümet ve sermaye bu değişikliklerin önünü kesmeye çalışabilir. Ama toplu iş sözleşmesine yazdığımız her madde, işçiyi bugünden korur.

Bu çerçevede DİSK, iklim krizi ile mücadelenin zorunluluğu ile işçilerin işlerinin, gelirlerinin ve kazanılmış haklarının korunmasının birbirinin alternatifi olmadığını kabul eder.

Bu nedenle bugün bir adım daha atıyoruz. DİSK Yönetim Kurulu olarak “DİSK Adil Geçiş Politika Belgesi” isimli ikinci bir tutum belgesini kabul ettik ve bugünden itibaren tüm üye sendikalarımızla birlikte hayata geçiriyoruz.

16 ve 17’nci Genel Kurullarımızın iradesine dayanan bu belgeyle adil geçişi toplu pazarlığın standart bir konusu yapmayı taahhüt ediyoruz. İşyerlerinde adil geçiş komiteleri kurmak, dönüşümden etkilenen işçinin ücretinden ve kazanılmış haklarından hiçbir şey eksilmemesi için mücadele edeceğiz. Aşırı sıcaktan sele, afetlerden hava kirliliğine kadar iklim risklerini, kadınların, gençlerin, göçmenlerin ve kayıt dışı çalışanların farklı ihtiyaçlarını toplu sözleşme masasına taşıyacağız. Karbon yoğun ve iklim riskine açık sektörlerde örgütlenmeyi büyüteceğiz.

Değerli basın emekçileri, mücadele arkadaşlarım,

Antalya’nın ev sahipliği yaptığı COP31 zirvesi, DİSK için yalnızca izlenecek bir diplomasi süreci değil, doğrudan müdahil olunması gereken bir mücadele alanı olarak görülmektedir. Bir ekoloji meselesi olduğu kadar, bir emek meselesi, bir sınıf meselesi olarak gördüğümüz iklim krizine dair önerdiğimiz politikalar için mücadeleye her alanda devam edeceğiz.

DİSK ADİL GEÇİŞ SOSYAL POLİTİKA ÖNERİLERİ TAM METİN İÇİN TIKLAYINIZ